encyklopedia wiedzy
Encyklopedia wiedzy
Choroba alkoholowa (alkoholizm) polega na utracie kontroli nad ilością i częstością picia. Długotrwałe nadużywanie alkoholu uszkadza niemal wszystkie układy organizmu i prowadzi do licznych powikłań – zarówno w trakcie ciągu alkoholowego, jak i po jego przerwaniu. Poniżej opisujemy najczęstsze schorzenia związane z chorobą alkoholową. Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Przewlekłe i ostre zapalenie trzustki
Ostre i przewlekłe zapalenie trzustki należą do najpoważniejszych powikłań nadużywania alkoholu. Ostre zapalenie trzustki w co najmniej połowie przypadków jest następstwem przewlekłego picia, a w zapaleniu przewlekłym odsetek ten sięga 60–85%.
Choroba zaczyna się zwykle silnym, opasującym bólem w nadbrzuszu, promieniującym do pleców, któremu towarzyszą nudności, wymioty i gorączka. Trzustka, uszkadzana przez własne enzymy trawienne, ulega stopniowemu wyniszczeniu.
Nieleczone lub nawracające zapalenie prowadzi do trwałego upośledzenia trawienia, cukrzycy, a w ciężkich postaciach – do martwicy narządu i stanu bezpośredniego zagrożenia życia. Każdy epizod silnego bólu brzucha u osoby pijącej wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
Krwawienie z żylaków przełyku
Żylaki przełyku to poszerzone żyły w jego dolnej części, powstające najczęściej w przebiegu marskości wątroby i nadciśnienia w żyle wrotnej. Krwawienie z nich to jedno z najgroźniejszych powikłań choroby alkoholowej.
Krwotok bywa gwałtowny – objawia się wymiotami świeżą lub „fusowatą” krwią oraz smolistymi stolcami. Może doprowadzić do szybkiej, masywnej utraty krwi i wstrząsu.
To stan bezpośredniego zagrożenia życia, który wymaga natychmiastowej hospitalizacji. Nierzadko krwawienie jest pierwszym objawem istnienia żylaków, dlatego u osób z chorobą wątroby tak ważna jest profilaktyka i regularna kontrola.
Marskość wątroby
Marskość to nieodwracalne uszkodzenie wątroby, w którym prawidłowa tkanka jest stopniowo zastępowana włóknami i guzkami regeneracyjnymi. W krajach zachodnich najczęstszą przyczyną jest przewlekłe nadużywanie alkoholu, często współistniejące z zakażeniem wirusem zapalenia wątroby typu B lub C.
Alkoholowa choroba wątroby (ALD) rozwija się u około 15% osób uzależnionych już po około 10 latach intensywnego picia. Początkowo przebiega skrycie; z czasem pojawiają się osłabienie, utrata apetytu, żółtaczka, wodobrzusze i obrzęki.
W zaawansowanej marskości dochodzi do niewydolności wątroby, encefalopatii oraz żylaków przełyku. Zaprzestanie picia na każdym etapie spowalnia postęp choroby i znacząco poprawia rokowanie.
Alkoholowy Zespół Abstynencyjny (AZA)
Alkoholowy Zespół Abstynencyjny to zespół objawów pojawiających się zwykle 12–24 godziny po przerwaniu lub znacznym ograniczeniu picia u osoby uzależnionej. Organizm, przyzwyczajony do stałej obecności alkoholu, reaguje gwałtownym pobudzeniem układu nerwowego.
Do typowych objawów należą: drżenie rąk, niepokój, lęk, bezsenność, poty, przyspieszone bicie serca, nudności i wymioty. W cięższych przypadkach mogą wystąpić drgawki oraz majaczenie alkoholowe (delirium tremens).
Leczenie AZA polega przede wszystkim na nawodnieniu, uzupełnieniu elektrolitów i witamin oraz – w razie potrzeby – podaniu leków uspokajających. Wczesne, prawidłowo przeprowadzone odtrucie łagodzi objawy i zmniejsza ryzyko groźnych powikłań.
Upojenie alkoholowe
Upojenie (upicie) zwykłe to naturalna reakcja organizmu na alkohol etylowy. Jego nasilenie zależy od ilości wypitego alkoholu, masy ciała, płci i indywidualnej tolerancji.
Rozpoznaje się je po zmianach zachowania – od euforii i gadatliwości po drażliwość, agresję lub przygnębienie – oraz po zaburzeniach koordynacji: bełkotliwej mowie, chwiejnym chodzie i spowolnionych reakcjach.
Przy bardzo wysokim stężeniu alkoholu upojenie może przejść w stan zagrażający życiu – śpiączkę alkoholową z zahamowaniem oddychania – który wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Kac
Kac to zespół przykrych dolegliwości pojawiających się kilka godzin po spożyciu nadmiernej ilości alkoholu, gdy jego stężenie we krwi spada. Odpowiadają za niego między innymi odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe i toksyczne produkty przemiany alkoholu.
Najczęstsze objawy to ból i zawroty głowy, wzmożone pragnienie, nadwrażliwość na światło i hałas, nudności, osłabienie, problemy z koncentracją oraz rozdrażnienie i obniżony nastrój.
Choć kac zwykle ustępuje samoistnie, przy nasilonych objawach pomocne bywa odtrucie – nawodnienie organizmu i uzupełnienie niedoborów, które przyspiesza powrót do dobrego samopoczucia.
Halucynoza alkoholowa ostra
Ostra halucynoza alkoholowa to zaburzenie psychotyczne pojawiające się po zakończeniu długiego, wielomiesięcznego lub wieloletniego ciągu picia. W przeciwieństwie do delirium chory zwykle zachowuje orientację co do miejsca i czasu.
Dominującym objawem są omamy słuchowe – najczęściej grożące lub komentujące głosy, które wywołują silny lęk. Mogą im towarzyszyć urojenia oraz zachowania agresywne i autoagresywne.
Stan ten wymaga pilnego leczenia psychiatrycznego, często w warunkach szpitalnych. Nieleczona halucynoza może przejść w postać przewlekłą.
Zapalenie błony śluzowej żołądka
Zapalenie żołądka (gastritis) to uszkodzenie jego błony śluzowej przez czynniki wywołujące reakcję zapalną. Alkohol w stężeniu powyżej 5% bezpośrednio drażni i uszkadza śluzówkę.
Objawia się bólem w nadbrzuszu, nudnościami, wymiotami, zgagą i brakiem apetytu. Przewlekłe picie sprzyja powstawaniu nadżerek i krwawień z przewodu pokarmowego.
Podstawą leczenia jest odstawienie alkoholu, odpowiednia dieta oraz – w razie potrzeby – leki osłaniające i hamujące wydzielanie kwasu żołądkowego.
Delirium tremens
Delirium tremens (majaczenie alkoholowe, „biała gorączka”) to najcięższa postać zespołu abstynencyjnego i stan bezpośredniego zagrożenia życia. Występuje zwykle w ciągu 2–3 dni od odstawienia alkoholu po długim ciągu intensywnego picia.
Charakteryzuje się głębokimi zaburzeniami świadomości, dezorientacją, omamami (najczęściej wzrokowymi), silnym pobudzeniem, drżeniem, gorączką i znacznym przyspieszeniem akcji serca.
Śmiertelność jest wysoka – sięga ponad 20% przy współistniejących chorobach i około 5% u pozostałych chorych. Delirium wymaga natychmiastowej hospitalizacji i intensywnego leczenia.
Paranoja alkoholowa
Paranoja alkoholowa (zespół Otella, obłęd zazdrości) rozwija się najczęściej u mężczyzn po 40. roku życia, przy umiarkowanym stopniu uzależnienia. Przybiera postać logicznie uporządkowanego systemu urojeń.
Dominującym objawem jest urojeniowa zazdrość – chory jest przekonany o niewierności partnerki i „znajduje” na to liczne, pozorne dowody, interpretując zwykłe sytuacje jako potwierdzenie zdrady.
Zaburzenie bywa niebezpieczne dla otoczenia i wymaga leczenia psychiatrycznego oraz terapii uzależnienia. Samo odstawienie alkoholu zwykle nie usuwa urojeń.
Zespół Korsakowa
Zespół Korsakowa to przewlekłe zaburzenie wynikające z niedoboru witaminy B1 (tiaminy), typowe dla zaawansowanej choroby alkoholowej. Często rozwija się jako następstwo nieleczonej encefalopatii Wernickego.
Najbardziej charakterystyczne są głębokie zaburzenia pamięci – chory nie zapamiętuje nowych informacji i wypełnia luki zmyślonymi wspomnieniami (konfabulacjami). Towarzyszą temu zaburzenia neurologiczne, takie jak oczopląs i niezborność chodu.
Leczenie polega na podawaniu dużych dawek witaminy B1 i całkowitej abstynencji. Wcześnie rozpoczęta terapia może zatrzymać postęp choroby, jednak część zmian bywa nieodwracalna.